Skip to content

Gemeenschap en individu; Lc 15,1-10

17 september 2013

De herder gaat op zoek naar het verloren schaap; de vrouw veegt haar huis aan om een verloren zilverstuk te vinden. Zij doen alle moeite om het verlorene terug te vinden. De vondst van het verloren schaap en van het verloren zilverstuk leidt tot grote vreugde. Zo is ook de vreugde in de hemel groot als één zondaar zich bekeert. Het is duidelijk wat Jezus ons te vertellen heeft: Zijn zorg en aandacht gaan niet als eerste naar de rechtvaardigen, maar juist naar de mensen die er moeite mee hebben op het rechte pad te blijven, mensen die zich soms van God hebben afgekeerd. Hen probeert Hij te laten terugkeren naar een liefdevolle relatie met God, naar gemeenschap met God.

Na deze gelijkenissen van het verloren schaap en het verloren zilverstuk volgt de gelijkenis van de verloren zoon. De gelijkenis van de verloren zoon maakt nog duidelijker dat Jezus het heeft over mensen die afgedwaald zijn. Hoe ga je daarmee om? Moet je zorg en aandacht voor hen hebben, zoals Jezus doet of moet je ze vermijden zoals de Farizeeën en de schriftgeleerden willen. De boodschap van Jezus is volstrekt helder: je moet ze opzoeken en hun terugkeer met vreugde begroeten.

Hoe doen we dat hier in Bleiswijk? Hoe doen we dat als parochie? Is het verhaal van Jezus ook van toepassing op onze situatie hier en nu? De eerste gedachte is dat de boodschap van Jezus tijdloos is en dus ook zonder meer op ons van toepassing is. Maar bij nader inzien ligt de zaak toch ingewikkelder. Het verschil met toen is onze huidige manier van denken over gemeenschap.

In de tijd van Jezus, maar ook tot ver in de vorige eeuw was het de gemeenschap waar het omdraaide. De gemeenschap stond centraal en het individu was daaraan ondergeschikt. En ook vandaag de dag geldt dit voor het grootste deel van de wereldbevolking. Hier in West Europa zijn de rollen omgedraaid: het individu staat centraal en de gemeenschap is daaraan ondergeschikt. Dat betekent in ons denken dat niet het individu van de gemeenschap afdwaalt, maar dat gemeenschap het niet juist ziet: het is de gemeenschap die dwaalt. Niet ik moet mij aanpassen aan het geheel. Nee, zij moeten zich aan mij aanpassen. De gemeenschap is niet een ‘wij’ waarvan ik deel uit maak. Nee, de gemeenschap is een ‘zij’ en ik kan daar een relatie mee hebben.

Onze huidige cultuur is sterk individualistisch, misschien te individualistisch. In ieder geval zien we hier en daar de negatieve gevolgen ervan. Is de economische crisis niet mede het gevolg van teveel aandacht voor het eigenbelang boven het belang van de gemeenschap? De aandacht voor het eigenbelang leidt tot verminderde aandacht voor anderen. Het populisme is aan de winnende hand in de politiek. De samenleving raakt verbrokkeld en vele gezinnen vallen uit elkaar. Maar de individualisering heeft ook positieve gevolgen. Denk aan de emancipatie van vrouwen en van minderheden. Denk aan het verdwijnen van rangen en standen en aan de toegenomen ruimte voor zelfontplooiing. De individualisering is niet alleen negatief. Zij is ook positief. Weinigen willen echt terug naar de tijd van vroeger.

Het probleem is wel dat we nog steeds niet goed weten hoe we opnieuw inhoud geven aan de gemeenschap. Want ook de gemeenschap heeft positieve en negatieve kanten. Hoe combineren we de positieve kanten van gemeenschap en individualisme? Hoe gaan we om met het spanningsveld tussen gemeenschap en individualiteit? Hoe maken we individu en gemeenschap vruchtbaar voor elkaar? Het is geen eenvoudige vraag en het antwoord ligt nog grotendeels in de toekomst verscholen. Zeker is dat zowel het individu als de gemeenschap onze aandacht vragen, dat individu en gemeenschap beide waardevol zijn. Mensen kunnen niet zonder elkaar. Je kunt niet in je eentje gelukkig worden. We hebben elkaar nodig om elkaar gelukkig te maken. En dat gaat niet zonder gemeenschap, maar ook niet zonder individuen.

Het Evangelie laat dit ook zien. Jezus heeft juist veel aandacht voor het individu. Ook in de lezing van vandaag gaat het juist om het redden van de eenling, van de degene die verloren is geraakt. De gemeenschap moet juist aandacht hebben voor het geluk van het individu. Jezus leert ons niet dat wij moeten opkomen voor onszelf als individu. Hij leert ons dat wij moeten opkomen voor de ander als individu. Jezus leert ons niet het eigenbelang te dienen. Hij leert ons de naastenliefde. Anders dan nu hoefde Jezus geen aandacht voor de gemeenschap te vragen. Die aandacht was er genoeg. Zie maar de houding van de Farizeeën en de schriftgeleerden: hoe haalt die man het in zijn hoofd om te gaan en te eten met mensen die de gemeenschap schade toe brengen?

Wat betekent dit alles voor onze wijze van omgaan met elkaar? De gemeenschap vraagt dat wij ons inzetten voor het geheel. Dat hoef ik tegen onze vrijwilligers niet te zeggen. Zij zijn van die noodzaak overtuigd en handelen daarnaar. Het vraagt van ons als gemeenschap dat we aandacht hebben voor het individu, dat we respect hebben voor het anders zijn van de ander, dat we de ander de ruimte geven en niet onze manier van doen aan hem opdringen. Zo wordt de gemeenschap pluriformer en veelkleuriger. Zo worden ook de grenzen van de gemeenschap minder scherp en staat zij meer open voor anderen om er ook deel aan te nemen. Het vraagt van ons als individu dat we luisteren naar de gemeenschap: welke waarden draagt zij uit, waar staat zij voor? We hoeven het daarmee niet perse eens te zijn, maar we kunnen het ook niet zomaar als niet ter zake doende ter zijde leggen. We moeten er werkelijk over nadenken en het serieus nemen. Zo zijn er ongetwijfeld meer zaken te noemen waar we als gemeenschap en als individu rekening mee moeten houden. Het belangrijkste is dat we erkennen dat we elkaar nodig hebben en dat beide van grote waarde zijn voor ons menselijk bestaan.

Terug naar de vraag van het begin: Hoe gaan we als parochie in Bleiswijk om met mensen die afgedwaald zijn? Het respect voor het individu vraagt van ons dat we respect hebben voor keuzes die mensen in hun leven maken. Als iemand werkelijk op het verkeerde pad zit, vraagt de naastenliefde ook dat wij hem daar op wijzen en hem helpen weer op het rechte pad te komen. Belangrijk is dat we nooit een persoon afwijzen, dat we alleen kritiek hebben op zijn daden. Jezus veroordeelt de zonde, niet de zondaar. Ondertussen is er ook de zorg voor de gemeenschap. Een enkeling kan de gemeenschap werkelijk schade toebrengen. De gemeenschap kent ook haar grenzen, ook zij is kwetsbaar. Jezus leert ons echter wel dat we de gemeenschap tijdelijk ondergeschikt mogen maken: de herder laat de negenennegentig schapen alleen om het verloren schaap te zoeken.

De uiteindelijke wijsheid komt van God. Het is de heilige Geest die ons de juiste weg wil wijzen. Vragen wij Hem ons te helpen de weg te vinden die leidt naar een toekomst met ruimte voor individu en voor gemeenschap. En dat Jezus ons voorbeeld mag zijn, dat ook wij gemeenschap en individu met liefde te dienen. Amen.

Advertenties

From → Preken

Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s