Spring naar inhoud

Wereldwijde verbondenheid: de toekomst van het christendom

23 oktober 2013

In onze tijd zien we twee ontwikkelingen die op het eerste gezicht strijdig met elkaar zijn. Enerzijds is er sprake van globalisering. De wereld kent steeds meer samenhang en integratie. Ontwikkelingen zijn niet langer lokaal maar mondiaal. Om maar een voorbeeld te noemen overal ter wereld zie je mensen tegenwoordig dezelfde brillen dragen. Wezenlijke onderwerpen als vrede en veiligheid, economie en ecologie vragen om een wereldwijde aanpak: alles hangt met elkaar samen, niemand kan meer zonder de anderen. Anderzijds is er de ontwikkeling van lokalisering of regionalisering. Hierbij ligt de nadruk op de lokale aanpak en op het eigene van de lokale situatie.

Marketingmensen uit het bedrijfsleven hebben beide ontwikkelingen de afgelopen decennia samengebracht onder de term glocalisering. Er worden wereldwijde concepten ontwikkeld die overal ter wereld een lokale invulling en uitvoering krijgen. Een voorbeeld is McDonalds. Overal ter wereld zie je restaurants van McDonalds, maar de menukaart is afhankelijk van de lokale smaak en van de lokale eetgewoonten. Zo komt men tegemoet aan het idee van wereldwijde verbondenheid, aan de wens erbij te willen horen. En anderzijds wordt het lokale eigene gerespecteerd en gehonoreerd.

De term glocalisering is ongeveer vijfentwintig jaar oud. Maar feitelijk bestaat het idee al tweeduizend jaar. Het christendom heeft vanaf het begin geweten dat zij een boodschap heeft voor alle mensen, voor heel de wereld. En vanaf het begin is er bij de verkondiging van de Blijde Boodschap aansluiting gezocht bij de lokale situaties. Dit kenmerkt het christendom van de eerste eeuwen en dit kenmerkt ook het christendom van alle eeuwen daarna tot op de dag van vandaag.

Zoals uit het voorbeeld van McDonalds al blijkt, is er bij glocalisering ook sprake van een spanningsveld: de tegenstelling tussen wereldwijde eenheid en lokale verscheidenheid. Zo is het gebruik van satésaus typisch Nederlands, dus verwacht niet dat je bij een McDonalds in Duitsland een ‘chicken-saté’ kunt kopen. Het christendom heeft de eeuwen door met deze spanning tussen eenheid en verscheidenheid geworsteld, en zal dat voorlopig ook wel blijven doen. Wat zijn de grenzen van de verscheidenheid? Hoe sterk mag je van elkaar verschillen zonder de eenheid te verliezen? Wat zijn de grenzen van de eenheid? Moeten allen gelijk zijn? Kun je een idee of een gebaar wereldwijd voorschrijven als het in verschillende culturen tegengestelde betekenissen heeft? In het verleden heeft deze spanning geleid tot ernstige verdeeldheid: niet alleen wereldwijd, maar ook lokaal. Dat laatste ervaren wij concreet hier ter plekke in Bleiswijk.

Wat vraagt de toekomst van ons? Laat ik eerst enkele recente ontwikkelingen in de katholieke kerk noemen. Als eerste wil ik stilstaan bij de ‘small Christian communities’: kleine groepen gelovigen die regelmatig bij elkaar komen om samen te bidden en om samen hun geloof te verdiepen. Hier vinden we mensen die hun geloof met elkaar delen, die zich verbonden voelen met elkaar en die zich bij elkaar geborgen weten. Een tweede ontwikkeling zijn de Wereldjongerendagen: jongeren uit de hele wereld komen op uitnodiging van de paus naar een plaats om daar samen in de verbondenheid met elkaar hun geloof te beleven, te verdiepen en te vieren.

De kleine geloofsgroepen zijn typisch een lokale manifestatie van de kerk. Er is volop ruimte voor de lokale eigenheid en de lokale cultuur. Maar deze groepen zijn er niet alleen voor zichzelf. Zij weten dat zij deel uit maken van het grotere geheel van de parochie en van het grotere geheel van de wereldkerk. Vaak wordt vanuit dergelijke groepen vrijwilligerswerk in de parochie gedaan en streven deze groepen ernaar in eenheid met de wereldkerk te leven door de leer en het gezag van de kerk te volgen.

De Wereldjongerendagen zijn een wereldwijde manifestatie van de kerk. Hier staat de eenheid en de wereldwijde verbondenheid met elkaar voorop. Maar juist hier worden jongeren geconfronteerd met de enorme verscheidenheid die de kerk kent: een verscheidenheid van talen, culturen en volkeren. Het is de eenheid in verscheidenheid die hier het meest tot de verbeelding spreekt. Dit kun je overigens ook ervaren als je samen met duizenden anderen – ieder in de eigen taal – het Onze Vader bidt op het Sint Pietersplein in Rome.

Een derde fenomeen zijn de nieuwe bewegingen. Zij zijn in de tweede helft van de vorige eeuw ontstaan en tot bloei gekomen. Het zijn vaak lekenbewegingen rond een specifieke spiritualiteit. Dit laatste maakt ook dat zij zeer divers van karakter zijn. De nieuwe bewegingen combineren het globale en lokale. Lokaal zijn het vaak kleine groepen gelovigen, vergelijkbaar met de eerder genoemde small Christian communities. Daarnaast zijn het ook wereldwijde organisaties. Al deze kleine gemeenschappen onderhouden nationaal en internationaal nauw contact met elkaar. Zowel deze bewegingen als de kerkelijke autoriteiten streven er over het algemeen naar dat de bewegingen door de kerk worden erkend.

Zeggen deze drie ontwikkelingen ons iets over de toekomst van de kerk? Het lijkt mij wel. Wat hier opvalt, is dat er geen sprake is van een richtingenstrijd. Over het algemeen respecteren en waarderen de verschillende groepen en bewegingen elkaar. De postmoderne mens is het pure rationalisme voorbij. Hij weet dat kennen en weten niet alleen een kwestie van het verstand is: voor het kennen en weten van de waarheid heb je ook je hart te nodig. Geloven doe je met hart en hoofd. Dat maakt ook dat je elkaar nodig hebt. In verbondenheid met anderen leer je met je hart te zien en met je hart te spreken. Het individualisme is geen weg naar geluk, geen weg naar liefde. Liefde en geluk vinden we in de gemeenschap, in de verbondenheid met elkaar. Leven in gemeenschap vraagt tegelijkertijd te durven denken in termen van eenheid en in termen van verscheidenheid. De meesten van ons weten dit uit ervaring. Iedereen die getrouwd is, weet dat de eenheid van man en vrouw slechts kan bestaan omdat beide partners wezenlijk van elkaar verschillen.

We weten dat God een is, een en ongedeeld. Zo is ook de waarheid waarin wij christenen geloven een en ongedeeld. Maar niemand is als individu in staat die volle waarheid te kennen. Het is zoals de apostel Paulus schrijft: “Nu kijken we nog in een wazige spiegel…” (1 Kor 13,12). Levend vanuit de liefde en in verbondenheid met elkaar, levend in gemeenschap krijgen we een beter zicht op de waarheid. Eenheid, gemeenschap en verbondenheid betreffen niet alleen het lokale en nabije. De begrippen betreffen ook de gehele mensheid, alle kinderen van God. Wat wij lokaal kunnen ervaren aan eenheid en verbondenheid staat in directe relatie met de wereldwijde eenheid en verbondenheid. De weg naar de waarheid gaat niet alleen langs onze cultuur, zij ligt in handen van alle volkeren en alle culturen samen. Alleen in concrete verbondenheid met elkaar is er een weg naar het heil.

Uitgesproken op 22 okotober in de Dorpskerk te Bleiswijk tijdens de afsluitende bijeenkomst in het kader van ‘1000 jaar kerk in Bleiswijk’. De voorgangers van de vier deelnemende kerken spraken onder leiding van burgemeester Van Vliet over de toekomst van het christendom.

Advertenties

From → Algemeen

Geef een reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s