Bruggen bouwen in een veranderende samenleving

Het thema van deze bijeenkomst is: Bruggen bouwen in een veranderende samenleving. Binnen een goede samenleving zien mensen elkaar als leden van een gemeenschap, als mensen die samen verantwoordelijk zijn voor het algemeen welzijn van het geheel. Bruggen bouwen is nodig als er binnen een samenleving verschillende groeperingen bestaan die niet op elkaar betrokken zijn. Het gaat over het overstijgen van verschillen zonder die verschillen weg te nemen.

Dit vraagt een gemeenschappelijke basis en het vraagt om ontmoeting en dialoog en mogelijk ook om verzoening. Over deze begrippen gaat mijn inleiding. Ik bespreek ze vanuit het gedachtengoed van de katholieke Kerk. De gemeenschappelijke basis voor het samenleven van mensen is ten eerste in de erkenning van de menselijke waardigheid. De menselijke waardigheid van iedere mens ligt erin dat iedere mens uit liefde door God geschapen is. Iedere mens is een kind van God. Ten tweede vormt de liefde de basis voor een goede samenleving. God is liefde. Wie niet liefheeft, kent God niet. (1 Joh 4,8) Als we allen kinderen van God zijn, zijn we ook broers en zussen van elkaar. We zijn een grote mensenfamilie. Dat betekent dat we op elkaar betrokken zijn, dat we elkaar respecteren en dat we solidair zijn met elkaar.

Bruggen bouwen doe je door elkaar te ontmoeten en met elkaar in gesprek, in dialoog te gaan. Paus Franciscus was een promotor van de dialoog. Hij schreef: “Een dialoog is veel meer dan het communiceren van een waarheid. Hij komt tot stand vanuit de vreugde om te spreken en uit de wil tot het goede dat met woorden wordt gecommuniceerd tussen mensen die elkaar liefhebben. Het is een goed dat niet bestaat in dingen, maar in de personen zelf die zich aan elkaar geven in de dialoog.” (Evangelii gaudium 142)

Een dialoog is duidelijk wat anders dan een discussie. Het gaat er niet om gelijk te krijgen. Het gaat erom elkaar te begrijpen. Dialoog vraagt naast spreken vooral om luisteren. Dialoog is niet altijd gemakkelijk. Het vraagt om doorzettingsvermogen. De paus schrijft “We moeten met elkaar communiceren, de rijkdom van de ander ontdekken, waarderen wat ons verenigt en kijken naar verschillen als een kans om te groeien in wederzijds respect.” (Fratelli tutti 134)

Het gaat bij een dialoog ook niet om het opgeven van de eigen rijkdom. Een goede dialoog vraagt om een duidelijk eigen identiteit. Door de dialoog wordt de eigen identiteit versterkt en verrijkt. De paus schrijft: “Elkaar tegemoetkomen, elkaar spreken, naar elkaar luisteren, naar elkaar kijken, elkaar leren kennen en begrijpen, raakvlakken zoeken: dit alles wordt samengevat in het werkwoord ‘dialogeren’. We moeten met elkaar in gesprek gaan om elkaar te ontmoeten en te helpen.” (Fratelli tutti 198) “Een authentieke sociale dialoog veronderstelt het vermogen de standpunten van de ander te respecteren en als legitieme overtuigingen en belangen te erkennen. (…) Zo groeit ons vermogen te begrijpen wat de ander zegt en doet, zelfs als we het niet met hem eens kunnen zijn.” (Fratelli tutti 203)

Als menselijke waardigheid en liefde de centrale begrippen zijn, is de aandacht voor dialoog vanzelfsprekend. Als iedere mens telt en meedoet, als mensen een doel zijn en niet slechts een middel en als alle mensen door de liefde met elkaar verbonden zijn, is het vanzelfsprekend dat zij met elkaar in dialoog gaan om hun gemeenschappelijk bestaan met elkaar vorm te geven. De dialoog is een van de bouwstenen om een goede samenleving op te bouwen, een samenleving waar de betrokkenheid op elkaar kan groeien, een samenleving waar barmhartigheid en gerechtigheid fundamentele waarden zijn. De dialoog is een vorm van ontmoeting, een zoektocht naar consensus en overeenstemming die niet losstaat van de zorg voor een rechtvaardige samenleving. Een echt gesprek met anderen behoedt ons voor zelfgerichtheid en brengt ons tot solidariteit en samenwerking gericht op het algemeen welzijn.

Het kan zijn dat het bouwen van bruggen aandacht vraagt voor het verleden. Gebeurtenissen uit het verleden kunnen de toekomst in de weg staan. Mogelijk moeten er eerst zaken uitgepraat worden, voordat er een constructieve dialoog mogelijk is. Paus Franciscus schreef over verzoening tussen volkeren: “Echte verzoening vermijdt geen conflicten, maar komt juist in conflicten tot stand door middel van dialoog en transparante, oprechte en geduldige onderhandelingen. Een conflict tussen verschillende groeperingen kan, als het afziet van vijandschap en wederzijdse haat, geleidelijk veranderen in een eerlijke discussie over verschillen, gebaseerd op een verlangen naar gerechtigheid.” (Fratelli tutti 244) Bij verzoening is de samenhang tussen liefde en waarheid van belang. Naast vergevingsgezindheid is het ook nodig de feiten onder ogen te zien. ‘Vergeven en vergeten’ kan bij kleine vergrijpen een goede houding zijn, maar bij grote doet het geen recht aan de ontstane situatie. Wanneer er blijvende schade is berokkend, blijvend leed is aangedaan, kan er alleen sprake van verzoening zijn wanneer ook daar aandacht voor is. Verzoening speelt tussen individuele personen, maar ook tussen gemeenschappen en tussen volkeren. Het is echter niet mogelijk om een ‘algemene verzoening’ af te kondigen om zo de wonden bij decreet te helen of om onrecht met een mantel van vergetelheid te bedekken. Verzoening vraagt de brede instemming van alle betrokkenen.

Ik dank u en wens u nog een vruchtbare avond toe.

Inleiding gehouden op 20 mei 2026 tijdens een bijeenkomst georganiseerd door Platform INS en SECU.