Nood aan barmhartigheid

Onze maatschappij heeft nood aan barmhartigheid. Zelfredzaamheid geldt niet alleen als een deugd, maar veel meer ook als een plicht. Kortom: laat mij met rust, ik zoek het zelf wel uit, maar ook dop jij je eigen boontjes maar, je bent zelf verantwoordelijk voor je ellende. Het heersende individualisme gaat gepaard met onverschilligheid. We hebben te maken met een toenemende verdeeldheid in onze samenleving waardoor de betrokkenheid op elkaar steeds meer onder druk staat.

Paus Franciscus schrijft in ‘Fratelli tutti’ dat in veel landen politici zich tegenwoordig schuldig maken aan overdrijving, extremisme en polarisatie. We groeien verder uit elkaar terwijl de langzame en noodzakelijke opmars naar een verenigde en rechtvaardigere wereld een dramatische terugslag kent. We moeten onszelf zien als één enkele familie die het gemeenschappelijke huis bewoont, en mensen zien als een hoogste waarde die respect en bescherming vraagt.

Als tegengif tegen het hedendaagse denken, het neoliberalisme, het consumentisme, het marktdenken, de maakbaarheid, het individualisme en de zelfgerichtheid hebben we behoefte aan een beschaving van liefde met de barmhartigheid als een recht voor de zwakke. Paus Franciscus schrijft: “Het individualisme van de consument veroorzaakt veel onrecht. De anderen worden gezien als echte sta-in-de-wegs voor onze egoïstische comfortabele rust. Uiteindelijk behandelen we ze als lastposten en worden we almaar agressiever. Dit verergert nog en bereikt een ergerniswekkend niveau in tijden van crisis, rampspoed en ontberingen, waarin de mentaliteit van ‘ieder voor zich’ op de voorgrond treedt. Maar ook dan is het mogelijk te kiezen voor het cultiveren van vriendelijkheid. Mensen die dat doen, worden sterren in de nacht.” (FT 222)

De paus nodigt ons naar het voorbeeld van de barmhartige Samaritaan uit onze roeping te ontdekken als wereldburgers en als bouwers van een nieuwe sociale verbondenheid. De barmhartige Samaritaan heeft laten zien dat het bestaan van iedere mens met dat van anderen verbonden is. De gelijkenis laat zien welke keuze nodig is om deze wereld opnieuw op te bouwen. Bij zoveel pijn en zoveel wonden is barmhartige Samaritaan zijn de enige uitweg. Het verhaal maakt duidelijk dat de vervulling van ons leven alleen in de liefde te vinden is. Bij al ons maatschappelijk handelen is de vraag aan de orde of we wel of niet omzien naar de slachtoffers. Elke dag staan we voor de keuze om goede Samaritanen of onverschillige voorbijgangers te zijn.

Barmhartigheid gaat niet alleen over onze omgang met onze medemensen. Het gaat ook over ons eigen leven en over de omgang met het kwaad in onszelf. We hebben Gods barmhartigheid en de barmhartigheid van onze medemensen nodig om vergeving te kunnen ontvangen. Hoewel we als goed zijn geschapen, zijn we zeker niet volmaakt. Iedere mens heeft zijn gebreken en minder goede kanten. Dat vraagt dat we die minder goede kanten met mildheid en liefde onder ogen zien om eraan te werken. Ons hele leven is een kwestie van oefenen in het goede. De komende Veertigdagentijd is de tijd bij uitstek om ons te oefenen in barmhartigheid.

Ook gepubliceerd als weekbrief op https://hhpp-oost.nl/2026/02/04/weekbrief-regio-oost-4-februari/