Herstel van de relaties: het Heilig Jaar

Het jaar 2025 is een Heilig Jaar of Jubeljaar met als thema ‘Pelgrims van Hoop’. Het Jubeljaar vindt zijn oorsprong in het jodendom. Het is een gebod in de Wet van Mozes (Lv 25,8‑55). Het Jubeljaar werd eens in de vijftig jaar gevierd. Dan moesten slaven en gevangenen worden vrijgelaten, schulden kwijtgescholden en land aan de rechtmatige eigenaar teruggegeven. Aan het begin van zijn openbare leven refereert Jezus aan het Jubeljaar door een genadejaar van de Heer af te kondigen. (Lc 4,19) Een Heilig Jaar is een jaar van herstel van relaties, een jaar van barmhartigheid. Dat geldt niet alleen voor onze relatie met God. Dat geldt evengoed voor onze relaties met elkaar. Een goede relatie met God gaat niet samen met slechte relaties met de medemensen.

Barmhartigheid in de Kerk van vandaag
Paus Johannes XXIII was overtuigd van het belang van barmhartigheid in onze tijd. ‘Barmhartige’ is voor hem de mooiste naam en titel van God. Bij de opening van het Tweede Vaticaans Concilie in 1962 zegt hij: “Wat onze tijd betreft maakt de Bruid van Christus echter liever gebruik van het geneesmiddel der barmhartigheid dan van de wapenen der gestrengheid; meer dan door te veroordelen wil zij de noden van deze tijd tegemoet komen door te wijzen op de kracht van haar leer.” Daarmee werd een nieuwe toon aangeslagen, die tot op de dag van vandaag doorklinkt.

Paus Johannes Paulus II heeft het thema van de barmhartigheid verder uitgewerkt en verdiept. Voor hem is gerechtigheid alleen niet genoeg. De eerste heiligverklaring in het derde millennium betreft de Poolse kloosterzuster en mystica Faustina Kowalska (1905-1938). Anders dan de neoscholastische theologie van haar tijd zag zij de barmhartigheid als Gods belangrijkste eigenschap. De zondag na Pasen, Beloken Pasen, werd uitgeroepen tot de zondag van de goddelijke barmhartigheid. Paus Benedictus XVI gaat verder op de ingeslagen weg. Hij maakt duidelijk dat niet de gerechtigheid maar de liefde het fundament is van het katholieke sociale denken. “De ‘stad van de mensen’ wordt niet alleen vooruitgeholpen door betrekkingen op grond van rechten en plichten, maar allereerst en vooral op grond van relaties die worden getekend door belangeloze vrijgevigheid, barmhartigheid en saamhorigheid. De naastenliefde openbaart ook in de menselijke betrekkingen altijd de liefde van God; die verleent aan iedere inzet voor gerechtigheid in de wereld een theologische en heilbrengende waarde.”

Paus Franciscus trekt zich het lot van de mensen in nood aan, van vluchtelingen, van armen, van gehandicapten, van ouderen, van culturele minderheden. Hij trekt fel van leer tegen het egoïsme, het neoliberalisme, het consumentisme, het individualisme, tegen moderne vormen van slavernij, tegen de groeiende ongelijkheid en tegen de vernietiging van de schepping. Bij de afsluiting van het Heilig Jaar van Barmhartigheid (2016) schrijft hij: “Barmhartigheid kan niet zomaar tussen twee haakjes gezet worden in het leven van de Kerk; ze behoort ten diepste tot het ware wezen van de Kerk, zodat de waarheid van het Evangelie zichtbaar, tastbaar wordt. Alles openbaart zich in de barmhartigheid. Alles wordt opgelost in de barmhartige liefde van de Vader.”

Artikel in het maandblad van de KBO Voorburg, Contact april 2025