Vrede en verzoening; Sir 27,30-28,7; Mt 18,21-35

Als we onze premier moeten geloven leven wij in een heel gaaf land. Maar soms gaat er ook hier toch iets verkeerd en dan moet er hard opgetreden worden. De eerste vraag is dan: ‘Wie is de schuldige.’ De onderste steen moet boven komen, barbertje moet hangen. Het volk wil – volgens de politici – wraak en vergelding.

De eerste lezing van vandaag is uit het boek Ecclesiasticus, ook wel de Wijsheid van Jezus Sirach genoemd. Dit boek werd een kleine tweehonderd jaar voor Christus geschreven. Toen waren ze natuurlijk nog niet zo beschaafd als wij nu in ons gave Nederland zijn. Toch horen we in deze lezing een voor onze tijd verfrissend geluid. “Wrok en gramschap zijn iets afschuwelijks.” Misschien denkt u nu wel bij uzelf: ‘Ja maar, het onrecht kan toch niet ongestraft blijven?’ Inderdaad er moet recht gedaan worden. Maar recht doen is iets anders dan alleen de dader straffen, iets anders dan alleen maar vergelding. Recht doen is het herstellen van het onrecht dat gedaan is. De verbroken verhoudingen moeten weer hersteld worden. Recht doen vraagt dat wij de situatie onder ogen zien, dat we beseffen dat we in een gebroken wereld leven. Hoe gaaf ons land ook moge zijn, ook wij leven niet in een volmaakte wereld. Ook wijzelf zijn geen volmaakte mensen. Het kwaad zit ook in onszelf. Ook wij zijn zondige mensen. Dat vraagt mededogen met andere zondaars.

Jezus Sirach wijst op het eigenbelang: “Vergeef uw naaste zijn onrecht dan worden, wanneer gij er om bidt, uw eigen zonden kwijtgescholden. (…) Als iemand, die zelf maar een mens is, in zijn wrok volhardt, wie zal dan verzoening bewerken voor zijn zonden?” Vergeving schenken en vergeving ontvangen zijn direct met elkaar verbonden. Zo bidden wij dagelijks met de woorden van het Onze Vader: “vergeef ons onze schulden, zoals ook wij vergeven aan onze schuldenaren…” Ook in het Evangelie van vandaag zien we de verbinding tussen vergeving schenken en vergeving ontvangen. Nadat de dienaar een enorme schuld, een schuld die hij nooit van zijn leven terug kon betalen, kwijtgescholden krijgt, wordt er van hem verwacht dat hij zijn collega een relatief klein bedrag ook kwijtscheldt.

Vergeving schenken en schulden kwijtschelden vormen de basis tot verzoening. Door verzoening worden de verbroken relaties weer hersteld, door verzoening kunnen we elkaar weer in de ogen kijken. Verzoening heeft ook te maken met aanvaarden van verschillen. Verzoening leidt tot saamhorigheid. In 2021 schrijft paus Franciscus de encycliek ‘Fratelli tutti: Allen broeders’. Hierin heeft hij het uitgebreid over vrede en verzoening. De paus schrijft: “Sociale vrede vraagt hard werken en vakmanschap. De integratie van verschillen is moeilijk en gaat langzaam, maar het is de garantie voor een echte en duurzame vrede. Waar het om gaat, is het initiëren van processen van ontmoeting, processen die een volk opbouwen dat verschillen kan accepteren. Laten we onze kinderen uitrusten met de wapens van de dialoog! Laten we ze de goede strijd van de ontmoeting leren!” De weg naar de vrede vraagt om samenwerking. Het overwinnen van onze verdeeldheid vraagt een basaal gevoel van saamhorigheid. Dit kan en moet met behoud van ieders eigen identiteit.

Sommige mensen hebben het liever niet over verzoening, omdat ze denken dat conflicten deel uitmaken van het normale functioneren van een samenleving. Anderen stellen dat vergeving neerkomt op het afstaan van eigen terrein en invloed aan anderen. Weer anderen zien verzoening als een teken van zwakte. De paus wijst echter op de noodzaak van vergeving en verzoening. Hij volgt de oproep van Jezus elkaar telkens weer te vergeven. Het onrecht moet steeds weer ongedaan worden gemaakt. Telkens weer is er een nieuw begin nodig. Waarheid, gerechtigheid en barmhartigheid vormen een geheel. Samen zijn ze essentieel om tot vrede te komen. Samen zijn het ook bouwstenen om een democratie op te bouwen.

Dit jaar vraagt de Vredesweek onze aandacht voor democratie. In het najaar zijn er weer landelijke verkiezingen. Ook de wijze waarop wij met elkaar omgaan en onze democratie gestalte geven, staat dan op het spel. Bidden wij dat wij ons laten leiden door de boodschap van Jezus en altijd weer bereid zijn elkaar te vergeven. Na de viering is er een deurcollecte voor de vredesorganisatie PAX. Naast ons gebed kunnen we ook met onze financiële bijdrage het bereiken van vrede in de wereld bevorderen. Amen.